ΤΟ ΒΑΣΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα συνεχώς αυξημένο ενδιαφέρον, όσον αφορά την εκπαίδευση του ασθματικού ασθενούς. Έτσι διεθνώς έχει αρχίσει και δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της εκπαίδευσης, η οποία αφορά τόσο τον ίδιο τον ασθενή όσο και την οικογένεια του . Η εκπαίδευση αυτή σχετίζεται με διάφορα θέματα που αφορούν το Βρογχικό ¶σθμα , αλλά κυρίως εστιάζεται στην ενημέρωση, παρακολούθηση και κατάλληλη αντιμετώπιση της νόσου. Μεγάλοι Οργανισμοί που ασχολούνται με το άσθμα έχουν εκδώσει οδηγίες για τη σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση του ασθματικού ασθενή.

Αρκετές μελέτες έχουν αποδείξει ότι πολλοί ασθματικοί ασθενείς αφ' ενός μεν αδυνατούν να εκτιμήσουν, σε ορισμένες κρίσιμες περιπτώσεις, τη βαρύτητα της νόσου και αφ' ετέρου αγνοούν βασικούς κανόνες που αφορούν την ορθή φαρμακευτική αγωγή. Δεν αποκλείεται η πτωχή συνεργασία ( compliance ) των ασθματικών ασθενών, η οποία έχει στενή σχέση με την ανεπαρκή εκπαίδευση, να ευθύνεται, τουλάχιστον εν μέρει, για την αυξημένη συχνότητα νοσηρότητας και θνητότητας του Βρογχικού ¶σθματος , που έχει διαπιστωθεί τα τελευταία χρόνια.

Η εκπαίδευση του ασθενή με Βρογχικό ¶σθμα δεν είναι απλή, περιλαμβάνει πολλά και διαφορετικά αντικείμενα, ενώ απευθύνεται τόσο στον ίδιο τον ασθματικό ασθενή, όσο και σε μια σειρά από άτομα τα οποία σχετίζονται μαζί του, είτε άμεσα(γονείς ασθματικού παιδιού, στενό οικογενειακό περιβάλλον), είτε έμμεσα(Νηπιαγωγοί, Δάσκαλοι, Καθηγητές, Γυμναστές, υπεύθυνοι ομάδων σε κατασκηνώσεις, γηροκο μεία κλπ) . Για την εκπαίδευση υπεύθυνοι μπορεί να είναι, εκτός από τον ιατρό, και άλλα μέλη μιας ιατρικής ομάδας τα οποία ασχολούνται με τον ασθματικό ασθενή, όπως νοσηλευτές, εκπαιδευτές υγείας, κοινωνικοί λειτουργοί και φυσιο­ θεραπευτές. Η εκπαίδευση του ασθματικού ασθενή αρχίζει με τη διάγνωση της νόσου και συνεχίζεται κάθε φορά που ο ασθενής συναντά τον ιατρό και τους άλλους, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την παρακολούθηση του. Έτσι η εκπαίδευση δεν σταματά ποτέ, αλλά αντίθετα η οποιαδήποτε συνάντηση του ασθενή με τον ιατρό πρέπει να αποτελεί μια ευκαιρία για έλεγχο, ενημέρωση και ανανέωση των γνώσεων του.

Η εκπαίδευση δεν αποτελεί κάτι το στατικό ή ανελαστικό , αλλά αντίθετα μεταβάλλεται και προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων του ασθενή. Στο πρόγραμμα της εκπαίδευσης ο ασθενής ενθαρρύνεται να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, οι οποίες όμως πάντοτε θα είναι μέσα σε ένα πλαίσιο, που θα καθορίζεται αποκλειστικά και μόνο από τον υπεύθυνο ιατρό.

Είναι γεγονός ότι, στις περισσότερες τουλάχιστον περιπτώσεις, στην καθημερινή ιατρική πράξη η εκπαίδευση του ασθματικού είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Ο ιατρός πρέπει να αφιερώσει ένα ικανοποιητικό χρονικό διάστημα για να απαντήσει με απλότητα, σαφήνεια και ακρίβεια σε όλες τις ερωτήσεις και απορίες του ασθματικού ασθενή ή των γονέων του ασθματικού παιδιού. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει την ενημέρωση όσον αφορά τη φύση του Βρογχικού ¶σθματος , την εκμάθηση των παραμέτρων εκείνων που βαθμολογούν τη βαρύτητα της νόσου και την ορθή χρήση σε κάθε περίπτωση των κατάλληλων φαρμάκων με τις αντίστοιχες συσκευές . Σύμφωνα με τα παραπάνω είναι προφανές ότι οι εκπαιδευτές, ιδιαίτερα οι ιατροί, πρέπει να γνωρίζουν άριστα το αντικείμενο της εκπαίδευσης, να ανανεώνουν συνεχώς τις γνώσεις τους και να έχουν την ικανότητα και την ευχέρεια να μεταδίδουν στους ασθενείς αυτές τις γνώσεις.

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

• Επαρκής έλεγχος των συμπτωμάτων.
• Παρουσία παρατεταμένων χρονικών περιόδων με ελάχιστα ή και καθόλου συμπτώματα.
• Διατήρηση φυσιολογικού τρόπου ζωής (σπίτι, σχολείο, εργασία, ψυχαγωγία).
• Επίτευξη φυσιολογικών επιπέδων σωματικής ή φυσικής δραστηριότητας (σωματική άσκηση, αθλοπαιδιές, γυμναστική κλπ.).
• Διατήρηση κατά το δυνατόν φυσιολογικής ή σχεδόν φυσιολογικής αναπνευστικής λειτουργίας.
• Μειωμένη ανάγκη για άμεση χρήση βρογχοδιασταλτικών φαρμάκων (π.χ. β2 - διεγερτών).
• Πρόληψη των παρατεταμένων επεισοδίων.
• Πρόληψη των επιδεινώσεων (κρίσεων) με παροξυσμούς, που είναι επικίνδυνοι για τη ζωή.
• Αποφυγή επίσκεψης σε τμήματα επειγόντων περιστατικών και εισαγωγών στα νοσοκομεία.
• Αποφυγή ανεπιθύμητων αντιδράσεων από τη χρήση των φαρμάκων.
• Ελάττωση της βρογχικής υπεραντιδραστικότητας.
• Πρόληψη της εγκατάστασης μη αναστρέψιμης απόφραξης των αεραγωγών (μόνιμη πνευμονική βλάβη).
• Μείωση της νοσηρότητας και της θνητότητας της νόσου.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

Η εκπαίδευση του ασθματικού ασθενή στηρίζεται σε τρεις βασικές και σημαντικές αρχές:

1. Την καθιέρωση μιας κατά το δυνατόν καλύτερης και σωστής συνεργασίας μεταξύ ασθενή και ιατρού.

2. Την ενθάρρυνση του ασθενή για την τήρηση και την εφαρμογή του θεραπευτικού προγράμματος και

3. Την ουσιαστική και λεπτομερή εκπαίδευση του ασθενή στα επιμέρους θέματα του Βρογχικού ¶σθματος.

1. ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΣΩΣΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

Η καθιέρωση μιας σωστής συνεργασίας και σχέσης ανάμεσα στον ιατρό και τον ασθενή κρίνεται σαν ιδιαίτερα σημαντική. Ο μεγαλύτερος βαθμός της ευθύνης για την καθημερινή παρακολούθηση ουσιαστικά ανήκει στον ίδιο τον ασθενή και την οικογένεια του , οι οποίοι πρέπει να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν ενεργά στο θεραπευτικό πρόγραμμα, τα πλαίσια του οποίου όμως καθορίζονται απαραίτητα από τον ιατρό. Έτσι αυξάνονται οι πιθανότητες ότι ο ασθματικός ασθενής θα εφαρμόσει τη συνιστώμενη φαρμακευτική αγωγή και παράλληλα ενεργοποιείται η οικογένεια του για να βοηθήσει, όσο το δυνατόν περισσότερο, στην τήρηση του θεραπευτικού πρωτοκόλλου. Η έννοια της σωστής συνεργασίας περιλαμβάνει τη συχνή και απρόσκοπτη επικοινωνία μεταξύ ιατρού και ασθενή, την από κοινού ανάπτυξη ενός θεραπευτικού σχήματος και την ενθάρρυνση της οικογένειας του ασθενή, ώστε να βοηθήσει ενεργά τον ασθματικό στην τήρηση του προγράμματος.

Το θεραπευτικό σχήμα, το οποίο καθορίζεται από τον ιατρό, ανάλογα με το στάδιο και τη βαρύτητα του Βρογχικού ¶σθματος, θα πρέπει να είναι ευμετάβλητο και να προσαρμόζεται εύκολα στις ανάγκες και τις απαιτήσεις του ασθενή. Στο σχήμα αυτό ο ασθενής είναι απαραίτητο να ακολουθεί ορισμένους βασικούς κανόνες, οι οποίοι πρέπει να καθορισθούν από την αρχή. Τονίζεται όμως ότι η συνεργασία δεν πρέπει να εξαντλείται στην τυφλή τήρηση των εντολών του ιατρού, αλλά αντίθετα ενθαρρύνεται η ενεργός συμμετοχή του ασθενή και σε ορισμένες περιπτώσεις η ανάληψη πρωτοβουλίας εκ μέρους του όπως π.χ. η δοσολογία και η συχνότητα χορήγησης των φαρμάκων.

Από την αρχή θα πρέπει να ληφθούν υπ' όψη ορισμένες βασικές αρχές, οι οποίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας σωστής σχέσης και συνεργα­σίας ανάμεσα στον ιατρό και τον ασθενή. Τα σημεία αυτά, τα οποία θα πρέπει να προσέξει ο ιατρός, είναι τα εξής:

• Να αναλύσει με κάθε λεπτομέρεια το είδος και το περιεχόμενο της συνεργασίας η οποία προτείνεται. Εξυπακούεται ότι απαραίτητη προϋπόθεση είναι να συμφω­νήσει σ' αυτή και ο ασθενής.
• Να εξηγήσει το σκοπό και τους στόχους της θεραπευτικής αγωγής, οι οποίοι θα πραγματοποιηθούν με τη σωστή συνεργασία.
• Να κατανοήσει ο ασθενής τη χρόνια πορεία του Βρογχικού ¶σθματος .
• Να απαντήσει με σαφήνεια σε όλες τις ερωτήσεις και τις απορίες του ασθενή και της οικογένειας του, οι οποίες σχετίζονται με τη νόσο.

2. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Δια μέσου μιας ποικιλίας από δραστηριότητες και ενέργειες, ο ιατρός μπορεί να βοηθήσει και να ενθαρρύνει την επιμονή του ασθματικού ασθενή, με σκοπό να τηρήσει το θεραπευτικό πρωτόκολλο, το οποίο συμφωνήθηκε. Οι κυριότερες από αυτές συνοψίζονται στα ακόλουθα:

• Ρεαλιστική εκτίμηση των αναμενόμενων αποτελεσμάτων της θεραπευτικής αγωγής.
• Συμμετοχή του ασθματικού ασθενή και της οικογενείας του στην κατάστρωση του θε ραπευτικού σχήματος.
• Απλούστευση του θεραπευτικού πρωτοκόλλου, όποτε αυτό είναι δυνατόν.
• Χρήση από τον ασθενή ειδικών εύχρηστων ημερολογιακών καρτών, όπου θα σημειώνει τις μετρήσεις της μέγιστης εκπνευστικής ροής, που θα κάνει με το ροόμετρο, στη χρήση του οποίου θα εκπαιδευτεί κατάλληλα.
• Χρήση από τον ασθενή ειδικών εύχρηστων ημερολογιακών καρτών για τη βαθμολόγηση των συμπτωμάτων.
• Οι κάρτες αυτές θα επιτρέψουν την ακριβή εκτίμηση της βαρύτητας του άσθματος, την καταγραφή της πορείας της νόσου και την ανάλογη προσαρμογή της φαρμακευτικής αγωγής.
• Θα πρέπει να δοθούν γραπτές οδηγίες στους ασθενείς και την οικογένεια τους.
• Πρέπει να εξηγηθεί στον ασθενή πώς δρα κάθε φάρμακο και πότε θα χρησιμοποιείται (για να ανακουφίζει ή να προλαμβάνει τα συμπτώματα της νόσου).
• Επιβεβαίωση δια ερωτήσεων στον ασθενή ότι κατανόησε το θεραπευτικό πρόγραμμα.
• Εκτίμηση των αποτελεσμάτων του θεραπευτικού προγράμματος μαζί με τον ασθενή. Τα θετικά αποτελέσματα θα ενισχύσουν την προσπάθεια του ασθενή.
• Πρέπει να απαντηθούν λεπτομερώς όλες οι ερωτήσεις και οι απορίες που θα τεθούν από τον ασθενή.
• Αναγνώριση τυχόν προβλημάτων του ασθενή, όσον αφορά την εφαρμογή του θεραπευτι­ κού σχήματος με ερωτήσεις όπως: α) Τι προβλήματα παρουσιάζονται με τη λήψη των φαρμάκων; β) Όταν αισθάνεστε καλύτερα, μήπως σταματάτε τη λήψη των φαρμάκων πριν το προκαθορισμένο χρονικό διάστημα; γ) Όταν αισθάνεστε χειρότερα με τη χορήγηση ενός φαρμάκου, μήπως ορισμένες φορές αποφεύγετε να το πάρετε;

3. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ

Η εκπαίδευση αφορά τα κατωτέρω επιμέρους θέματα:

• Πληροφορίες και γνώσεις για το άσθμα, όπως ορισμός της νόσου, συχνότητα, συμπτώματα που προκαλεί, πού οφείλεται και ποια θα είναι η εξέλιξη της νόσου με την πάροδο του χρόνου.
• Αναγνώριση των εκλυτικών παραγόντων που προκαλούν άσθμα και επισήμανση των μέτρων, τα οποία θα βοηθήσουν στην αποφυγή τους.
• Εκτίμηση της βαρύτητας των συμπτωμάτων, παρακολούθηση της πορείας της νόσου και αξιολόγηση της αναπνευστικής λειτουργίας.
• Εκμάθηση στην ορθή και κατάλληλη χρήση των φαρμάκων, τα οποία χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του άσθματος .
• Αντιμετώπιση των οξέων συμπτωμάτων και των επεισοδίων (κρίσεων) του άσθματος , σύμφωνα με γραπτές οδηγίες, τις οποίες θα έχει στη διάθεση του.
• Ανάλυση και συζήτηση ορισμένων ειδικών προβλημάτων, που αντιμετωπίζει καθημερινά ο ασθματικός ασθενής σε σχέση με το περιβάλλον του (οικογένεια, σχολείο, συναισθηματικοί παράγοντες). Η εκπαίδευση σ' αυτά τα επιμέρους θέματα του άσθματος θα αναπτυχθεί λεπτομερώς στα κεφάλαια που θα ακολουθήσουν. Οι γνώσεις από την εκπαίδευση θα πρέπει να ικανοποιούν επαρκώς τις απορίες του ασθενή, χωρίς να επεκτείνονται σε επιπλέον θέματα, τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ανησυχία ή και σύγχυση.

top

ΕΙΣΠΝΕΟΜΕΝΑ ΦΑΡΜΑΚΑ - ΣΥΣΚΕΥΕΣ

Από του δεκαετία του '70 εισήλθαν στη θεραπευτική του άσθματος τα εισπνεόμενα αντιασθματικά φάρμακα και μέχρι σήμερα αποτελούν τον πλέον σύγχρονο και αποτελεσματικό τρόπο της φαρμακοθεραπείας για το άσθμα. Με εισπνοές χορηγούνται οι β2-διεγέρτες βραχείας και μακράς δράσης, τα κορτικοειδή, τα αντιχολινεργικά και οι χρωμόνες. Τα πλεονεκτήματα είναι πολλά. Το φάρμακο φθάνει απ' ευθείας στους πνεύμονες, εκεί δηλαδή που θέλουμε να δράσει. Έτσι παρακάμπτονται άλλα όργανα, από τα οποία θα έπρεπε να περάσει το φάρμακο, όταν χορηγηθεί από το στόμα ή με ένεση. Η δράση του φαρμάκου είναι ταχύτερη, συγκριτικά με τη χορήγηση από οποιαδήποτε άλλη οδό. Η απαραίτητη δόση για να επιτευχθεί το επιθυμητό θεραπευτικό αποτέλεσμα είναι πολύ μικρή. Να σημειωθεί ότι υπό ιδανικές συνθήκες το ποσοστό της εισπνεόμενης ουσίας που εισέρχεται στον πνεύμονα είναι περίπου μόνο το 10% της χορηγούμενης ποσότητας. Το υπόλοιπο περίπου 90% εναποτίθεται κυρίως στη στοματοφαρυγγική κοιλότητα και αποβάλλεται δια μέσου της πεπτικής οδού. Οι ανεπιθύμητες αντιδράσεις είναι σαφώς λιγότερες συγκριτικά με τη χορήγηση από άλλη οδό. Η θεραπεία με εισπνοές απαιτεί καλή συνεργασία εκ μέρους του ασθενή, προκειμένου να γίνει η σωστή λήψη του φαρμάκου. Ο ιατρός πρέπει να διαθέσει αρκετό χρόνο για να διδάξει στον ασθενή τη σωστή τεχνική εισπνοής με την κατάλληλη συσκευή, η οποία θα επιλεγεί σύμφωνα με τις δυνατότητες και την ηλικία του ασθματικού. Η συνταγογραφία και οι οδηγίες πρέπει να δίνονται από τον ιατρό με ιδιαίτερη προσοχή για την αποφυγή λάθους και σύγχυσης. Η "υπερβολική εμπιστοσύνη" που δημιουργούν αυτές οι συσκευές στους ασθενείς, επειδή επιτυγχάνουν θεαματικά και γρήγορα αποτελέσματα με τη χορήγηση των βρογχοδιασταλτικών, αποτελεί ένα πρόβλημα, το οποίο αντιμετωπίζεται με την ορθή ενημέρωση.

Συσκευές χορήγησης

Σήμερα υπάρχει ποικιλία συσκευών μέσω των οποίων χορηγούνται τα εισπνεόμενα αντιασθματικά φάρμακα. Οι συσκευές συνεχώς βελτιώνονται με σκοπό τη καλύτερη εναπόθεση του φαρμάκου στους πνεύμονες. Διακρίνονται σε:

1) Σε δοσιμετρική συσκευή εισπνοών αερολύματος (αεροζόλη) ή δοσιμετρικό αεροζόλ ( Metered Dose Inhaler).

Χρησιμοποιούνται ευρύτατα εδώ και αρκετά χρόνια και έχουν καταστεί πλέον συνώνυμα με το άσθμα. Η χρήση τους μπορεί να γίνει ακόμη και από μικρά παιδιά μετά από κατάλληλη εκπαίδευση.

Σε κάθε άνοιγμα της βαλβίδας απελευθερώνεται προκαθορισμένη και σταθερή ποσότητα της θεραπευτικής ουσίας. Τα πλεονεκτήματα τους είναι ότι έχουν μικρό μέγεθος, είναι εύκολες στη μεταφορά και απλές στη χρήση. Αλλά απαιτείται η συνεργασία του ασθενή και φυσικά κατάλληλη εκπαίδευση των ασθματικών στη χρήση των συσκευών αυτών.

Για τη σωστή χρήση της δοσιμετρικής συσκευής απαιτούνται οι ακόλουθες κινήσεις:

Τα πιο συχνά λάθη που γίνονται από τον ασθενή στη χρήση των δοσιμετρικών συσκευών εισπνοής αερολύματος είναι τα εξής:

Μεγέθυνση

Στις συσκευές αυτές μπορούν να προστεθούν διάφοροι αεροθάλαμοι με απλό επιστόμιο ή με μάσκα. Η προσθήκη αεροθαλάμου μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στο πρόβλημα της συνεργασίας, που μερικές φορές διαπιστώνεται κυρίως σε παιδιά και ηλικιωμένους. Επιπλέον πλεονέκτημα είναι ότι ελαττώνεται η εναπόθεση των σωματιδίων της αεροζόλης στο στόμα και το φάρυγγα. Επίσης, προκαλείται καλύτερη διείσδυση των σωματιδίων στις μικρότερες αεροφόρους οδούς και ο ασθενής έχει περισσότερο χρόνο στη διάθεση του για να εισπνεύσει το φάρμακο. Με την τεχνική αυτή δεν απαιτείται ο συγχρονισμός της εισπνοής με την ενεργοποίηση της συσκευής, με αποτέλεσμα να διευκολύνεται σε μεγάλο βαθμό ο ασθενής.

Οι οδηγίες για τη χρήση αεροθαλάμου με μάσκα, οι οποίοι αφορούν κυρίως βρέφη και μικρά παιδιά είναι οι ακόλουθες.

1. Αφαιρούμε το κάλυμμα από το επιστόμιο της δοσιμετρικής συσκευής. Ανακινούμε δυνατά τη συσκευή.

2. Τοποθετούμε το επιστόμιο της συσκευής στο λαστιχένιο δακτύλιο του αεροθαλάμου.

3. Εφαρμόζουμε καλά τη μάσκα στο πρόσωπο του παιδιού, ώστε να καλύπτονται μύτη και στόμα.

4. Ενεργοποιούμε τη συσκευή, για να απελευθερώσει το φάρμακο. Η μάσκα είναι καλά εφαρμοσμένη στο πρόσωπο.

5. Κρατάμε τη μάσκα στο πρόσωπο του παιδιού για τουλάχιστον έξι αναπνοές.

6. Παρατηρούμε τη μεμβράνη της μάσκας, η οποία πρέπει να κινείται με κάθε ανάσα. Αυτό σημαίνει καλή εφαρμογή της μάσκας.

7.Δεν υπάρχει πρόβλημα, αν το παιδί κλάψει, ενώ του χορηγούμε το φάρμακο. Αρκεί να υπάρχει καλή εφαρμογή της μάσκας και η μεμβράνη να κινείται εμφανώς.

2. Συσκευές εισπνοών ξηρής σκόνης

Υπάρχουν διάφορες συσκευές εισπνοής του φαρμάκου, όταν αυτό ευρίσκεται σε μορφή ξηράς σκόνης. Το φάρμακο είναι είτε σε κάψουλα που εισάγεται στη συσκευή και γίνονται οι εισπνοές (π.χ. Aerolizer), είτε εμπεριέχεται στη συσκευή (π.χ. Discus, Turbuhaler) και ανάλογα με τη κατασκευάστρια εταιρεία ακολουθούνται αντίστοιχες οδηγίες.

3. Συσκευές εισπνοών διαλύματος (νεφελοποιητής - Nebulizer)

Οι νεφελοποιητές είναι ηλεκτρικές συσκευές (ρεύματος και μπαταρίας) με τις οποίες χορηγείται διάλυμα του φαρμάκου στον ασθενή, αφού αυτό αεροποιηθεί μέσω μάσκας. Υπάρχουν πολλοί τύποι νεφελοποιητών, με σχετικά λογικό κόστος που μπορεί να προμηθευτεί ο ασθματικός ασθενής ΜΟΝΟ ΜΕ ΤΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ ΤΟΥ. Ενδείκνυνται για τη χ ορήγηση αντιασθματικών φαρμάκων σε μικρά παιδιά (μικρότερα από την ηλικία των 2 ετών), σε μεγαλύτερα παιδιά ή και ενήλικες που έχουν προβλήματα συνεργασίας (δυσκολία στη χρήση άλλων συσκευών) και για την αγωγή των οξέων επεισοδίων του άσθματος (κυρίως διαλύματος β2 - διεγέρτη βραχείας δράσεως ή συνδυασμού του με αντιχολινεργικό), τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες που έχουν τάση για σοβαρές κρίσεις.

Έχουν το πλεονέκτημα ότι απαιτούν πολύ μικρή συνεργασία για τη χρήση τους. Όμως απαιτείται κατάλληλη εκπαίδευση και σαφείς οδηγίες τόσο για τη χρήση της συσκευής όσο και για τη δοσολογία των φαρμάκων (υπάρχει κίνδυνος υπερδοσολογίας) και μπορεί να δημιουργήσουν υπερβολική εμπιστοσύνη του ασθενή με αποτέλεσμα τη καθυστέρηση της έγκαιρης εκτίμησης του από τον γιατρό του. Επιπλέον ένας σημαντικός παράγων είναι και το κόστος απόκτησης τους.

top

ΡΟΟΜΕΤΡΗΣΗ - ΜΕΤΡΗΣΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΕΚΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ

Τι είναι η ροομέτρηση

Η μέτρηση της αναπνευστικής λειτουργίας είναι πολύ σημαντική για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της πορείας του άσθματος. Οι λειτουργικές δοκιμασίες του πνεύμονα, που περιλαμβάνουν ένα πλήθος παραμέτρων, ελέγχονται από τον ειδικό γιατρό με όργανα, όπως το σπιρόμετρο, ο πληθυσμογράφος κλπ. Σημαντική όμως για τη καθημερινή χρήση έχει μία παράμετρος που ονομάζεται μεγίστη εκπνευστική ροή ( Peak Expiratory Flow Rate, PEFR), η οποία μπορεί να μετρηθεί και από τον ίδιο τον ασθενή με ένα απλό και φθηνό όργανο που ονομάζεται ροόμετρο. Μεγίστη εκπνευστική ροή ορίζεται η ροή του αέρα (όγκος αέρα στη μονάδα του χρόνου, συνήθως λίτρα ανά λεπτό) στο μέγιστο σημείο της μετά από μία βίαιη εκπνοή.

Ποια είναι η σημασία της

Η χρησιμότητα και χρηστικότητα της μέτρησης της μεγίστης εκπνευστικής ροής αφορά πολλά επίπεδα στη διάγνωση και παρακολούθηση της πορείας του άσθματος. Ελαττωμένες τιμές από αυτές που αναμένονται (σύμφωνα με την ηλικία, το φύλο και το ύψος του ατόμου) σημαίνουν μείωση της ροής του αέρα κατά τη φάση της εκπνοής, δηλαδή στην ουσία μείωση του εύρους (της διαμέτρου) των αεραγωγών, με άλλα λόγια στένωση των αεραγωγών. Οι κυριότερες εφαρμογές της περιλαμβάνουν μεταξύ των άλλων τα ακόλουθα:

Η ορθή χρήση της μέτρησης της μεγίστης εκπνευστικής ροής. προϋποθέτει την εκπαίδευση του ασθενή ή/και και της οικογένειας του στα εξής:

Πως γίνεται η μέτρηση

Για τη μέτρηση χρησιμοποιούνται τα όργανα που ονομάζονται ροόμετρατύπου Wright. Είναι συσκευές απλές στη χρήση, φορητές και φθηνές. Όλοι οι ενήλικες και παιδιά μεγαλύτερα των 5 ετών μπορούν συνήθως με ευκολία να εκτελέσουν τη δοκιμασία μέτρησης της μεγίστης εκπνευστικής ροής με το ροόμετρο. Η προσπάθεια που απαιτείται για τη μέτρηση είναι μία βραχεία έντονη (η μεγαλύτερη δυνατή) εκπνοή αέρα, παρόμοια με εκείνη που απαιτείται στην έναρξη, για να φουσκώσει ένα μπαλόνι. Επειδή η μέτρηση της μεγίστης εκπνευστικής ροής είναι άμεσα εξαρτώμενη από το μέγεθος της προσπάθειας του ασθενή, απαιτείται αρχικά η καθοδήγηση του προκειμένου να επιτύχει την καλύτερη δυνατή τιμή. Η μύτη δεν είναι απαραίτητο να κλείνει με τον ειδικό συνδετήρα. Η μέτρηση πρέπει να γίνεται ως εξής:

Μεγέθυνση

Η μέτρηση γίνεται πρωί και βράδυ και σε περίπτωση έξαρσης πριν και μετά 15-20 λεπτά από τη χρήση του βρογχοδιασταλτικού φαρμάκου. ΟΛΕΣ οι μετρήσεις σημειώνονται στην ειδική κάρτα

Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές των φορητών ροόμετρων. Η μέτρηση πρέπει να γίνεται ΠΑΝΤΟΤΕ με το ίδιο όργανο.

Πως αξιολογούνται τα αποτελέσματα

Μεγέθυνση

Οι προβλεπόμενες ή φυσιολογικές τιμές της μεγίστης εκπνευστικής ροής εξαρτώνται από το ύψος, την ηλικία, αλλά και το φύλο του ασθενούς. Υπάρχουν πίνακες με τις προβλεπόμενες τιμές, τόσο για παιδιά, όσο και για ενήλικες. Υπάρχουν όμως αρκετές περιπτώσεις ασθενών, στους οποίους οι τιμές της μεγίστης εκπνευστικής ροής είναι σταθερά υψηλότερες ή χαμηλότερες από τις τιμές που αποτελούν το μέσο όρο για τα άτομα του ίδιου φύλου, ύψους και ηλικίας. Έτσι είναι προτιμότερο η αντικειμενική τιμή της μεγίστης εκπνευστικής ροής, που χρησιμοποιείται για κάθε ασθενή σαν βασικό στοιχείο αξιολόγησης της θεραπευτικής αγωγής, να προέρχεται από την καλύτερη προσωπική τιμή παρά από τους πίνακες. Σε πολλούς ασθματικούς ασθενείς η καλύτερη προσωπική τιμή της μεγίστης εκπνευστικής ροής διαπιστώνεται μόνο μετά από μία περίοδο επιθετικής και ισχυρής αντιφλεγμονώδους, αλλά και βρογχοδιασταλτικής αγωγής 2-3 εβδομάδων (ή και περισσότερο, αν κριθεί απαραίτητο). Η αντικειμενική τιμή της μεγίστης εκπνευστικής ροής πρέπει να επανεκτιμάται τουλάχιστον μία φορά το χρόνο τόσο στα παιδιά (λόγω της ανάπτυξης) όσο και στους ενήλικες (λόγω της εξέλιξης της νόσου).

Μπορεί να υπάρχει μια ευρεία διακύμανση ανάμεσα στις τιμές της μεγίστης εκπνευστικής ροής που μετρούνται το πρωί και το απόγευμα. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στην αρχή της θεραπείας και κυρίως όταν ο έλεγχος της νόσου είναι ανεπαρκής. Οι μεταβολές και οι διακυμάνσεις της μεγίστης εκπνευστικής ροής συμβαίνουν λόγω της ώρας λήψης των φαρμάκων, της επίδρασης των βιολογικών (κιρκάδιων ή κιρκαδιανών) ρυθμών και της ανεπαρκούς θεραπευτικής αγωγής του άσθματος. Η υψηλότερη τιμή μεγίστης εκπνευστικής ροής ή η καλύτερη προσωπική συνήθως προκύπτει από τη μέτρηση της το απόγευμα, μετά από μία περίοδο εντατικής θεραπείας.

Πρακτική εφαρμογή - Το σύστημα των ζωνών

Προκειμένου να βοηθήσουμε τους ασθματικούς ασθενείς να ελέγξουν τη νόσο στο σπίτι τους, έχει προταθεί το σύστημα με τις ζώνες. Κάθε ζώνη διαθέτει και ένα χρώμα για τη διευκόλυνση του ασθενή στη χρήση και υπενθύμιση του συστήματος. Οι προτεινόμενες ζώνες με τις τιμές της μεγίστης εκπνευστικής ροής είναι ενδεικτικές και πρέπει να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε ασθματικού ασθενή. Η εξατομίκευση είναι θεμελιώδης αρχή κάθε ιατρικής πράξης. Την δίδαξε ο Ιπποκράτης και παραμένει διαχρονική.

Το σύστημα των ζωνών έχει ως ακολούθως:

Επιμέλεια κειμένου:

Δημήτριος Παπαϊωάννου - Αλλεργιολόγος

Βασική βιβλιογραφία για το κείμενο: Το βιβλίο του Αλλεργιολόγου κ. Χ. ΓΡΗΓΟΡΕΑ, «ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» και Το Patient Guide της GINA - Global Initiative for Asthma (2002). Οι εικόνες επίσης από τα βιβλία αυτά.

top