Η τροφή είναι αναγκαία για την επιβίωση του ανθρώπου. Οι τροφές περιέχουν τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες (πρωτεΐνες, σάκχαρα και λίπη) για τη παραγωγή ενέργειας από τα κύτταρα, συνεπώς από τη γέννηση του ο άνθρωπος πρέπει να εισάγει στον οργανισμό του ουσίες ξένες προς αυτόν. Το ανοσιακό μας σύστημα, που ελέγχει την είσοδο ξένων ουσιών για τη πιθανότητα αυτές να είναι επιβλαβείς ώστε να τις εξουδετερώσει, μαθαίνει από τις πρώτες ημέρες της ζωής να μην αντιδρά στις πρωτεΐνες των τροφών (το ανοσιακό δεν αντιδρά στα σάκχαρα και τα λίπη), προκαλείται δηλαδή ανοσολογική ανοχή κάτι που είναι απαραίτητο για την επιβίωση. Σε μερικά άτομα το ανοσιακό τους σύστημα δεν συμπεριφέρεται με αυτό το τρόπο, δηλαδή αναγνωρίζει μερικές πρωτεΐνες τροφικής προέλευσης ως απειλητικές για την υγεία του ατόμου και αντιδρά. Η αντίδραση του ανοσιακού συστήματος συνίσταται στη παραγωγή ειδικής κατηγορίας αντισωμάτων (τα ονομάζουμε IgE - αντισώματα), τα οποία αφενός μεν κυκλοφορούν στο αίμα και αφετέρου προσκολλώνται σε κάποια κύτταρα του αίματος (ονομάζονται βασεόφιλα) και του δέρματος και των ιστών (ονομάζονται σιτευτικά κύτταρα). Όταν το ευαισθητοποιημένο άτομο καταναλώσει πάλι τη συγκεκριμένη τροφή, τότε η πρωτεΐνη-αλλεργιογόνο ενώνεται με το αντίσωμα και τα κύτταρα απελευθερώνουν κάποιες ουσίες. Η πιο γνωστή από τις ουσίες αυτές λέγεται ισταμίνη και οι απελευθερούμενες ουσίες προκαλούν τα συμπτώματα της τροφικής αλλεργίας.

Γιατί μερικά άτομα είναι αλλεργικά σε τροφές και άλλα όχι

Με όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, δύο φαίνεται ότι είναι οι καθοριστικοί λόγοι. Ο πιο σημαντικός είναι η κληρονομικότητα, όχι ειδικά για τροφική αλλεργία, αλλά γενικότερα εάν το άτομο κληρονομεί από τους γονείς του τη προδιάθεση για την εκδήλωση αλλεργικής πάθησης. Γενικά, εάν ένας γονέας είναι αλλεργικός, ή υπάρχουν συγγενείς από τη πλευρά του ενός γονέα με αλλεργίες, η πιθανότητα κάποιας μορφής αλλεργίας είναι 30-40%. Εάν κανένας γονέας δεν έχει εμφανή αλλεργία, η πιθανότητα είναι 10-15%. Εάν είναι και οι δύο γονείς αλλεργικοί το ποσοστό ξεπερνά το 60%.

Ένας δεύτερος λόγος είναι η συχνότητα κατανάλωσης της τροφής. Στις Σκανδιναβικές χώρες για παράδειγμα είναι πολύ συχνή η αλλεργία στο ψάρι (ιδιαίτερα στο βακαλάο), ενώ στην Ιαπωνία στο ρύζι.

Σε τι ηλικία εκδηλώνεται η τροφική αλλεργία και πόσο συχνή είναι

Όλες οι ηλικίες είναι ευάλωτες για την εκδήλωση τροφικής αλλεργίας. Στη βρεφική, νηπιακή και παιδική ηλικία είναι πιο συχνή, μπορεί να φτάνει και το 6%, ενώ στους ενήλικες υπολογίζεται ότι η πραγματική (αληθής) τροφική αλλεργία στο 1-2%, αν και ποσοστό πάνω του 20% των ενηλίκων νομίζει ότι είναι αλλεργικό σε κάποια τροφή.

Ποίες τροφές προκαλούν τροφική αλλεργία

Θεωρητικά όλες οι τροφές μπορεί να δράσουν ως αλλεργιογόνα και να προκαλέσουν τροφική αλλεργία. Στη πράξη όμως φαίνεται ότι μερικές είναι πιο επικίνδυνες από άλλες, ανάλογα και με την ηλικία του ατόμου.

Στα βρέφη και μικρά παιδιά η πρώτη που εμφανίζεται είναι η αλλεργία στο γάλα αγελάδος και στη σόγια και με την εισαγωγή των στερεών τροφών, εμφανίζεται αλλεργία πιο συχνά στο αυγό , στο ψάρι και στους ξηρούς καρπούς . Για το λόγο αυτό συστήνεται ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός για τους πρώτους 6 ή και περισσότερο μήνες. Μία καλή σκέψη είναι στα Μαιευτήρια τις πρώτες ημέρες από τη γέννηση και μέχρι να αρχίσει ο μητρικός θηλασμός να χρησιμοποιούνται υπο-αλλεργικά γάλατα για την αποφυγή ευαισθητοποίησης τουλάχιστον εκείνων των μωρών που έχουν επιβαρημένη κληρονομικότητα.
Στους ενήλικες οι πιο συχνές τροφές που προκαλούν τροφική αλλεργία είναι οι ξηροί καρποί , τα οστρακοειδή θαλασσινά, το ψάρι, ορισμένα φρούτα (ροδάκινο, μπανάνα, ακτινίδιο, σταφύλι κλπ), σπανιότερα στο γάλα - γαλακτοκομικά προϊόντα και σε λαχανικά και εξαιρετικά σπάνια στο κρέας ή σε άλλες τροφές.

Πως θα υποπτευθεί κανείς ότι πρόκειται για τροφική αλλεργία. Ποια είναι τα συμπτώματα.

Ανάλογα με την ηλικία εμφάνισης της τροφικής αλλεργίας είναι και τα συμπτώματα. Στα βρέφη συνήθως δεν εμφανίζεται άσθμα ή δερματικές εκδηλώσεις (κνίδωση), το παιδί είναι ανήσυχο, κλαίει δείχνει να έχει κωλικούς μετά τη σίτιση, έχει διαταραχές στις κενώσεις, πιθανά με διάρροιες ή και αίμα στα κόπρανα, δεν αυξάνει το βάρος του. Στα παιδιά με βρεφικό έκζεμα μπορεί να υπάρχει επιδείνωση του προβλήματος.

Στους ενήλικες η εικόνα είναι διαφορετική. Μία ήπια μορφή τροφικής αλλεργίας είναι η στοματική αλλεργία . Σε αυτή, όταν φάει κανείς το τρόφιμο αισθάνεται φαγούρα στο στόμα και στην υπερώα (ουρανίσκο), ενδεχομένως πρήζονται τα χείλη ή η γλώσσα. Τα συμπτώματα εμφανίζονται λίγα λεπτά μετά τη βρώση της τροφής. Αυτή η μορφή είναι συνήθως αθώα, παρέρχεται σχετικά σύντομα και δεν προκαλεί άλλα σοβαρότερα συμπτώματα. Μπορεί όμως να αποτελεί και το προάγγελο πιθανής σοβαρής αντίδρασης στο μέλλον. Οι συνήθεις εκδηλώσεις είναι από το δέρμα με εμφάνιση κνίδωσης («κοκκινίλες» , «πετάλες» με έντονο κνησμό) και οιδήματος (πρηξίματος) σε χείλη βλέφαρα κλπ. Εμφανίζονται και συμπτώματα από το αναπνευστικό με τη μορφή άσθματος ή ρινίτιδας. Περιέργως σπανιότερα είναι τα συμπτώματα από το γαστρεντερικό σύστημα με τη μορφή εμετού, εντερικών κωλικών, διάρροιας κλπ. Μπορεί να πάρει τη μορφή συστηματικής αλλεργικής αντίδρασης ( αλλεργικό shock ) με επικίνδυνη εξέλιξη. Τα συμπτώματα εμφανίζονται 15-30 λεπτά έως και 2-3 ώρες μετά τη βρώση του φαγητού.

Ποιες πληροφορίες είναι χρήσιμες που πρέπει να αναφερθούν στο γιατρό. Πως γίνεται η διάγνωση.

Δερματική δοκιμασία νυγμού στο ψάρι σε αγόρι 13 ετών

Η διάγνωση της τροφικής αλλεργίας από τον Αλλεργιολόγο βασίζεται κατά κύριο λόγο στο ακριβές ιστορικό και κατά δεύτερο λόγο στις εξετάσεις, δηλαδή δερματικές δοκιμασίες (αλλεργικά tests ) και τα RAST - tests (αναζήτηση στον ορό του αίματος των ειδικών IgE-αντισωμάτων).Οι πληροφορίες από το ιστορικό είναι πολύτιμες. Από τις πιο συχνές ερωτήσεις που κάνει ο Αλλεργιολόγος είναι οι εξής:

Σχετίζεται η ποσότητα της τροφής με τη πρόκληση των συμπτωμάτων;

Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι. Ελάχιστη ποσότητα ή ακόμη και ίχνη της υπεύθυνης τροφής μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά συμπτώματα στο ευαισθητοποιημένο άτομο. Σε πολύ ευαίσθητα άτομα μπορεί να προκληθεί αντίδραση με την επαφή (π.χ. πιάνουν ψάρια) ή με την εισπνοή των ατμών από το μαγείρεμα. Παραδείγματα υπάρχουν άφθονα. Ένα ζευγάρι δειπνούσε σε εστιατόριο, ο συνοδός έφαγε ψάρι, η κυρία ήταν αλλεργική στο ψάρι και προτίμησε κρέας, μετά φιλήθηκαν και κατέληξε η κυρία στα επείγοντα του πλησιέστερου νοσοκομείου. Ο ερασιτέχνης ψαράς ψάρευε με δόλωμα γαρίδας επί τρίωρο, όπου και εμφάνισε αλλεργικό shock , επειδή ήταν αλλεργικός στη γαρίδα και με τους μικροτραυματισμούς από το αγκίστρι προκλήθηκαν τα συμπτώματα (με μεταφυσική έννοια η εκδίκηση των ψαριών).

Πως θεραπεύεται η τροφική αλλεργία

Αφού επιβεβαιωθεί η διάγνωση της τροφικής αλλεργίας (δηλαδή υπάρχουν στον οργανισμό ειδικά IgE αντισώματα έναντι της υπεύθυνης τροφής ) και επίσης αποκλεισθούν άλλες καταστάσεις που μιμούνται τα συμπτώματα της τροφικής αλλεργίας (όπως η τροφική δυσανεξία ), τότε η μόνη αποτελεσματική θεραπεία είναι η αποφυγή κατανάλωσης της συγκεκριμένης τροφής. Ο ασθενής πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός στο τι τροφές καταναλώνει, από τι αποτελούνται, εάν περιέχονται στο τρόφιμο έστω και ίχνη από την ένοχη θρεπτική ουσία , διότι ελάχιστη ποσότητα εάν καταναλωθεί μπορεί να επιφέρει στο άτομο αλλεργικό shock . Επίσης, θα τον συμβουλεύσει ο Αλλεργιολόγος στα ακόλουθα τρία βασικά θέματα:

1) Ποιες τροφές έχουν διασταυρούμενη αντίδραση με αυτή που δημιουργεί το πρόβλημα . Για παράδειγμα, το άτομο με αλλεργία στη γαρίδα δεν πρέπει να τρώει καραβίδες, αστακό και καβούρια ή το άτομο με αλλεργία στους ξηρούς καρπούς έχει μεγάλη πιθανότητα να αντιδράσει στη βρώση άλλης κατηγορίας ξηρών καρπών. Υπάρχει ένας μακρύς κατάλογος με τις διασταυρούμενες αντιδράσεις στις διάφορες τροφές.

2) Τι πρέπει να προσέξει για τις ενδεχόμενες «κρυφές πηγές» ύπαρξης της υπεύθυνης τροφής. Το συγκεκριμένο θέμα είναι τεράστιο και δεν είναι πάντοτε εφικτό να καταγραφούν οι πηγές που εκ πρώτης όψεως φαίνονται άσχετες με την υπεύθυνη για την αλλεργία τροφή. Γενικά, το άτομο με τροφική αλλεργία οφείλει να διαβάζει την ετικέτα με τι περιέχει ένα τρόφιμο που αγοράζει και οι βιομηχανίες ΟΦΕΙΛΟΥΝ ΝΑ ΑΝΑΓΡΑΦΟΥΝ ΛΕΠΤΟΜΕΡΩΣ τα συστατικά κάθε τροφίμου. Σε μερικές πιο οργανωμένες χώρες υπάρχουν συνεχώς ανακοινώσεις για το κοινό από αρμόδιους κρατικούς ή μη φορείς στις περιπτώσεις που δεν συμπίπτει η αναγραφόμενη από τη βιομηχανία σύσταση του τροφίμου με τη πραγματική, τόσο για τα εγχώρια όσο και τα εισαγόμενα τρόφιμα. Παραδείγματα υπάρχουν πολλά. Σοκολάτες ενίοτε περιέχουν σόγια, ξηρούς καρπούς κλπ, η πίτα για το σουβλάκι ενδέχεται να περιέχει γάλα και πολλά άλλα. Μία πρωτεΐνη του γάλακτος η καζεΐνη χρησιμοποιείται στη βυρσοδεψία ή ανιχνεύεται σε μερικά προφυλακτικά.

3)  Τι πρέπει να κάνει άμεσα το άτομο στη περίπτωση τυχαίας ή απρόσεκτης κατανάλωσης της τροφής που του προκαλεί την τροφική αλλεργία. Ο Αλλεργιολόγος συμβουλεύει τον ασθενή με τροφική αλλεργία να έχει πάντοτε μαζί του κάποια φάρμακα ΑΜΕΣΗΣ αντιμετώπισης τυχόν επεισοδίου συστηματικής αντίδρασης που θα προέλθει από τυχαία κατανάλωση της υπεύθυνης τροφής. Τα φάρμακα αυτά είναι αντισταμινικό, δισκίο κορτιζόνης, εισπνεόμενο βρογχοδιασταλτικό και κυρίως ένεση (συσκευή αυτόματης έγχυσης) ΑΔΡΕΝΑΛΙΝΗΣ. Το τελευταίο είναι ΑΠΟΛΥΤΩΣ απαραίτητο, διότι εάν χορηγηθεί έγκαιρα η αδρεναλίνη ακόμη και στο πιο βαρύ αλλεργικό shock , η πιθανότητα θανατηφόρου έκβασης σχεδόν μηδενίζεται.

Τα τελευταία χρόνια γίνονται διεθνώς προσπάθειες παρασκευής εμβολίου (ανοσοθεραπεία) για τα άτομα με τροφική αλλεργία, αντίστοιχο δηλαδή με την ανοσοθεραπεία που χρησιμοποιείται με πολύ καλά αποτελέσματα για την αναπνευστική αλλεργία (άσθμα, ρινίτιδα). Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας για το μέλλον, αλλά μέχρι σήμερα η ανοσοθεραπεία για την τροφική αλλεργία δεν είναι εφικτή και ιατρικώς ανεπίτρεπτη.

Η τροφική αλλεργία διαρκεί ισοβίως και τι πρέπει να κάνει το άτομο για τη παρακολούθηση της πορείας της;

Σε μερικές περιπτώσεις, ιδιαίτερα στα παιδιά, η αυστηρή τήρηση μίας δίαιτας αποκλεισμού (δηλαδή αποφυγή κατανάλωσης της υπεύθυνης τροφής αλλά και αυτών που έχουν διασταυρούμενη αντίδραση) φαίνεται ότι ευοδώνει τη «φυσική απευαισθητοποίηση». Παραδείγματος χάριν, στη μεγάλη πλειοψηφία των παιδιών με τεκμηριωμένες αλλεργικές αντιδράσεις στα αυγά, το γάλα αγελάδος και τη σόγια, οι τροφές αυτές γίνονται τελικά ανεκτές και μπορούν να τις καταναλώνουν στο μέλλον. Αντιθέτως στους ενήλικες τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα. Οι περισσότεροι από τους ενήλικες διατηρούν την ευαισθητοποίηση τους στη συγκεκριμένη τροφή ισοβίως. Η διατήρηση της τροφικής αλλεργίας εξαρτάται και από το είδος του τροφίμου. Η αλλεργία στα φυστίκια, τους ξηρούς καρπούς, τα ψάρια και τα οστρακόδερμα συνήθως παραμένει για όλη τη ζωή.

Στα άτομα με τροφική αλλεργία πρέπει να γίνεται επανέλεγχος σε τακτά διαστήματα της πορείας της ευαισθητοποίησης του με δερματικές δοκιμασίες και RAST , ενώ ταυτοχρόνως το άτομο αποφεύγει ΠΛΗΡΩΣ τη κατανάλωση της υπεύθυνης τροφής. Εάν ο έλεγχος δώσει αρνητικά αποτελέσματα, που θα σημαίνει ότι υποχώρησε η ευαισθητοποίηση του, τότε ο Αλλεργιολόγος μπορεί να προχωρήσει σε ελεγχόμενη πρόκληση (είναι η διαδικασία χορήγησης της ένοχης τροφής με συνθήκες ασφαλείας). Εάν και η πρόκληση είναι αρνητική τότε το άτομο μπορεί να σιτίζεται ελεύθερα, αν και καλό είναι να είναι σε εγρήγορση το πρώτο καιρό. Απαγορεύεται ρητώς το άτομο να δοκιμάζει μόνο του, μετά από κάποιο διάστημα αποφυγής λήψης της τροφής, εάν θα τον «ξαναπειράξει», γιατί τα αποτελέσματα μπορεί να είναι μοιραία.

Τι είναι η τροφοεξαρτώμενη συστηματική αναφυλαξία μετά από άσκηση

Υπάρχει μία περίεργη κατάσταση που εμφανίζεται σε ορισμένα άτομα με τροφική αλλεργία, κατά την οποία για να εκδηλωθούν τα συμπτώματα πρέπει το άτομο να καταναλώσει την υπεύθυνη τροφή και μετά να ασκηθεί σωματικά. Μετά κάποια λεπτά έντονης άσκησης, όταν ανεβαίνει η θερμοκρασία του σώματος, αρχίζουν να εμφανίζονται τα συμπτώματα. Σε αυτή τη ξεχωριστή μορφή της τροφικής αλλεργίας, μετά τη διάγνωση της, η οδηγία είναι ότι το άτομο πρέπει να ασκείται με άδειο στομάχι (3 ώρες τουλάχιστον πριν την άσκηση) και συνήθως το πρόβλημα λύνεται.

Τροφική αλλεργία και τροφική δυσανεξία είναι το ίδιο πράγμα;

Οι δύο καταστάσεις διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Στην τροφική αλλεργία υπάρχει συμμετοχή του ανοσιακού συστήματος, ενώ στην τροφική δυσανεξία όχι. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η τροφική δυσανεξία ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ να διαγνωσθεί με προσδιορισμό αντισωμάτων ή άλλων προϊόντων του ανοσιακού μας συστήματος. Οι διαφημιζόμενες μέθοδοι διάγνωσης της τροφικής δυσανεξίας με τον προσδιορισμό αντισωμάτων στον ορό του αίματος στερούνται επιστημονικής εγκυρότητας, κατά συνέπεια είναι άχρηστες, αν όχι ύποπτες.

Η τροφική δυσανεξία είναι γενικός όρος και περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι: α) Σε ορισμένα ψάρια όπως ο τόνος και το σκουμπρί, στη περίπτωση μη σωστής συντήρησης τους μπορεί να αναπτυχθούν μικρόβια που παράγουν υψηλή ποσότητα ισταμίνης, με αποτέλεσμα το όποιο άτομο τα καταναλώσει να έχει συμπτώματα δίκην τροφικής αλλεργίας, β) οι φαρμακολογικές ιδιότητες ορισμένων συστατικών σε μερικά τρόφιμα που μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα ψευδο-αλλεργίας, όπως είναι οι αυξημένες ποσότητες τυραμίνης σε ορισμένα τυριά μακράς συντήρησης, γ) η δυσανεξία στο γάλα οφείλεται στην έλλειψη από τον οργανισμό ενός ενζύμου (ονομάζεται λακτάση), που εμφανίζουν ορισμένα άτομα. Η λακτάση είναι απαραίτητη για το μεταβολισμό του σακχάρου του γάλακτος από τον οργανισμό.

Επιμέλεια κειμένου:

Δημήτριος Παπαϊωάννου - Αλλεργιολόγος

top