Ορισμός της αναφυλαξίας

Ετυμολογικά προέρχεται από στο στερητικό -α και τη φύλαξη (α-φυλαξία) δηλαδή έλλειψη προστασίας και πρωτοχρησιμοποιήθηκε ο όρος από τους Portier και Richet το 1902.

Με τον όρο αναφυλαξία χαρακτηρίζεται η τοπική ή συστηματική (συχνά θανατηφόρος ) αντίδραση , ευαισθητοποιημένου σε κάποια ουσία ατόμου, όταν το άτομο επανεκτεθεί στην ουσία αυτή. Ο όρος αναφυλαξία περιορίζεται για τις ανοσιακές αντιδράσεις (σε αυτές που δημιουργούνται στον οργανισμό IgE αντισώματα). Η αναφυλακτική αντίδραση προϋποθέτει την ευαισθητοποίηση του ατόμου στον παράγοντα.

Όταν στην αναφυλαξία συμμετέχουν πολλά οργανικά συστήματα, δηλαδή έχομε συμπτώματα από το δέρμα, το αναπνευστικό, το καρδιαγγειακό κλπ, ΤΟΤΕ ομιλούμε για Συστηματική αναφυλαξία ή αλλεργική καταπληξία (shock).

Υπάρχουν και κάποιες καταστάσεις που σχεδόν ταυτίζονται τα συμπτώματα και η σοβαρότητα τους, με αυτά του αλλεργικού shock αλλά δεν σχηματίζονται στον οργανισμό IgE αντισώματα. Αυτές οι καταστάσεις ονομάζονται αναφυλακτοειδείς αντιδράσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι αντιδράσεις στις σκιαγραφικές ουσίες (στο φάρμακο που χορηγείται κατά τη διάρκεια πυελογραφίας ή αξονικής τομογραφίας κλπ).

Πως εκδηλώνεται κλινικά το αλλεργικό shock;

Η φυσική πορεία των συμπτωμάτων της συστηματικής αναφυλαξίας είναι : έναρξη σε λίγα λεπτά (μπορεί σπανίως ακόμη και σε λίγα δευτερόλεπτα), κορυφώνονται σε 20 -45' και υποχωρούν πλήρως σε λίγες ώρες. Υπάρχει και η πιθανότητα εμφάνισης όψιμων αντιδράσεων, δηλαδή τις επόμενες 3 έως 12 ώρες εμφανίζεται νέο κύμα συμπτωμάτων. Τα κύρια συστήματα που συμμετέχουν είναι το Δέρμα, Αναπνευστικό, Καρδιαγγειακό. Πιο σπάνια, συμμετέχουν Πεπτικό και Ουρογεννητικό. Το επεισόδιο συνήθως ξεκινά με κνησμό σε παλάμες ή/και πέλματα, αίσθημα καύσους σε όλο το σώμα ή γενικευμένο κνησμό και έντονη "τάση" στο κεφάλι. Τα συμπτώματα μεταβάλλονται σε αριθμό, ένταση και χροιά με δραματικά γρήγορο ρυθμό, που ποικίλει από άτομο σε άτομο. Ακολούθως συνοψίζονται τα συμπτώματα και σημεία, κατά σύστημα.

Πιο αναλυτικά:

• Κυκλοφορικό shοck είναι το πλέον απειλητικό για την ζωή. Η ταχεία και παρατεταμένη πτώση της πιέσεως του αίματος και της καρδιακής παροχής δυνατόν να θέσουν σε άμεσο κίνδυνο τη ζωή του ασθενούς.
• Η απόφραξη των ανώτερων αεραγωγών είναι το οίδημα της επιγλωττίδας και του λάρυγγα .
• O βρογχόσπασμος αποτελεί άλλη σοβαρή επιπλοκή από το αναπνευστικό και δυνατόν να μιμείται σοβαρή ασθματική κρίση.
• Τα συμπτώματα από το δέρμα είναι πολύ συχνά και περιλαμβάνουν διάχυτη ερυθρότητα , ερύθημα κνίδωση ή/και αγγειοοίδημα. Ο κνησμός και η υπεραιμία είναι τα κύρια ενοχλήματα που αναφέρει ο ασθενής.
• Τα συμπτώματα από το γαστρεντερικό συνίστανται σε διάρροια κοιλιακό άλγος και μερικές φορές ναυτία και εμετό.
• Νευρολογικά συμπτώματα δυνατόν να παρατηρηθούν με την μορφή της σύγχυσης λιποθυμίας, σπασμών ή και κώματος. Αποτελούν συνήθως επακόλουθα της καρδιαγγειακής καταπληξίας.

Ποια η συχνότητα;

Δεν υπάρχουν δεδομένα για να υπολογισθεί η συχνότητα του αλλεργικού shock. Υπολογίζεται ότι πεθαίνει ανά έτος 1 άτομο ανά 2 εκατ. πληθυσμού.

Ποια είναι τα συχνότερα αίτια;

Φάρμακα, τροφές και δηλητήριο Υμενοπτέρων είναι τα τρία πιο συχνά και σημαντικότερα αίτια. Από τα φάρμακα τα πρώτα στη λίστα είναι τα αντιβιοτικά και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, από τις συχνότερες τροφές είναι οι ξηροί καρποί, τα θαλασσινά (κυρίως τα οστρακοειδή), γάλα, αυγό και ορισμένα φρούτα.

Είναι πάντοτε θανατηφόρο ένα επεισόδιο αλλεργικού shock;

Ευτυχώς όχι. Η συστηματική αναφυλαξία ταξινομείται ανάλογα με τη βαρύτητα των συμπτωμάτων σε υποκατηγορίες και υπάρχουν κάποιες κλίμακες για το λόγο αυτό, οι οποίες χρησιμεύουν μόνο στους γιατρούς. Κάθε επεισόδιο συστηματικής αναφυλαξίας ΠΡΕΠΕΙ ΠΑΝΤΟΤΕ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ ΩΣ ΔΥΝΗΤΙΚΑ ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΟ.

Ποια είναι η θεραπευτική αντιμετώπιση;

Περιλαμβάνει δύο σκέλη:

• Την άμεση αντιμετώπιση του επεισοδίου (υποστηρικτική και φαρμακευτική)
• Τη πρόληψη νέων επεισοδίων.

¶μεση αντιμετώπιση:

• Υποστηρικτική αγωγή:

Περιορισμός (αν είναι δυνατόν) της περαιτέρω απορρόφησης του αιτίου π.χ. σε τσίμπημα από Υμενόπτερο (σφήκες ή μέλισσα) με:

• Φαρμακευτική αντιμετώπιση:

Το άτομο λαμβάνει με τη σειρά τα φάρμακα που έχει συστήσει ο γιατρός, με ψυχραιμία και με τη βεβαιότητα ότι εάν τα κάνει σωστά σχεδόν μηδενίζεται η πιθανότητα κακής έκβασης.

Ο αλλεργικός ασθενής που γνωρίζει τεκμηριωμένα (του το έχει συστήσει ο γιατρός του) ότι είναι σε κίνδυνο να εμφανίσει αλλεργικό shock, πρέπει να φέρει πάντα μαζί του (ακόμη και στην παραλία) ένα μικρό τσαντάκι με τα φάρμακα άμεσης αντιμετώπισης, οπότε να είναι πρόχειρα σε κάθε ανάγκη. Τα φάρμακα και τον τρόπο χρήσης θα του τα καθορίσει ο γιατρός και συνήθως περιλαμβάνουν, αντιϊσταμινικό σιρόπι, ένα χάπι κορτιζόνης, ένα εισπνεόμενο βρογχοδιασταλτικό και μία ένεση ΑΔΡΕΝΑΛΙΝΗΣ. Πρέπει να τονισθεί ότι η αδρεναλίνη είναι το φάρμακο που σώζει ζωές, αν γίνει έγκαιρα. Για το λόγο αυτό, κυκλοφορούν ειδικές ενέσεις αδρεναλίνης (συσκευές μιας χρήσεως που μοιάζουν με στυλό) και τις κάνουν μόνα τους τα αλλεργικά άτομα. Η γρήγορη χορήγηση αδρεναλίνης, αμέσως μετά την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων σχεδόν εγγυάται την επιβίωση του ατόμου. Οι ενέσεις κορτιζόνης είναι επιβοηθητικές, αλλά δεν έχουν θέση στην άμεση αντιμετώπιση του αλλεργικού shock.

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων ή παρερμηνειών πρέπει να τονισθεί με έμφαση ότι κάθε αλλεργικό ΔΕΝ κινδυνεύει να εμφανίσει αλλεργικό shock. Για παράδειγμα τα άτομα που εμφανίζουν άσθμα ή ρινίτιδα την άνοιξη, ή αυτά που έχουν αλλεργία σε κάποιο φάρμακο ΔΕΝ έχουν αυξημένη πιθανότητα να πάθουν κάτι αν τσιμπηθούν από μέλισσα ή σφήκα (Υμενόπτερα) και το αντίθετο. Πολύ σπάνια το αλλεργικό shock εμφανίζεται εν αιθρία. Συνήθως προϋπάρχουν άλλα ηπιότερα επεισόδια, που αν εκτιμηθούν σωστά θα οδηγήσουν το άτομο στον Αλλεργιολόγο, ώστε να διαπιστωθεί το αίτιο και να λάβει τις σωστές οδηγίες. Για παράδειγμα στην αλλεργία στο δηλητήριο των Υμενοπτέρων, πριν από το πολύ έντονο επεισόδιο, προϋπάρχουν επεισόδια, όπου μετά το τσίμπημα εμφανίζεται μόνο έντονο πρήξιμο (π.χ. τσίμπημα στο δάκτυλο, πρήξιμο μέχρι τον αγκώνα) ή μπορεί να εμφανισθεί παροδικό και ήπιο σε όλο το σώμα κνιδωτικό εξάνθημα.

Πρόληψη νέων επεισοδίων

Πάντοτε εάν εμφανισθεί επεισόδιο συστηματικής αναφυλαξίας πρέπει να καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ανεύρεσης του υπεύθυνου αιτίου. Το άτομο πρέπει να επισκεφθεί Αλλεργιολόγο, ο οποίος θα διερευνήσει το πρόβλημα και θα δώσει τις κατάλληλες οδηγίες.

ΝΑ ΘΥΜΑΣΤΕ

• Το αλλεργικό shock είναι επικίνδυνη για τη ζωή του ατόμου κατάσταση.
• Το άτομο που είναι υψηλού κινδύνου ή έχει εμφανίσει στο παρελθόν κάποιο επεισόδιο συστηματικής αναφυλαξίας είναι αναγκαίο να επισκεφθεί το γιατρό του, ο οποίος θα αξιολογήσει τη σοβαρότητα του προβλήματος και θα δώσει τις κατάλληλες οδηγίες.
• Μην κάνετε μόνοι σας διάγνωση και θεραπεία.
• Ο γιατρός σας θα σας συστήσει ποια φάρμακα πρέπει να χρησιμοποιήσετε σε περίπτωση νέου επεισοδίου, αφού συνεκτιμήσει πολλές παραμέτρους. Ενδεχομένως να συστήσει και τροποποίηση κάποιας αγωγής που λαμβάνετε χρονίως για άλλο νόσημα (για παράδειγμα αντικατάσταση μιας κατηγορίας αντιϋπερτασικών με άλλη).
• Να αναφέρετε πάντοτε το πρόβλημα σας όταν προσέρχεστε σε κάθε γιατρό, για να γνωρίζει για παράδειγμα τι φάρμακα επιτρέπεται να σας δώσει στη περίπτωση που έχετε αλλεργία σε κάποιο φάρμακο.
• Εάν πάθετε αλλεργικό shock από κάποιο φάρμακο κρατείστε πάντοτε το κουτί του φαρμάκου και να το δείχνετε σε κάθε νέα συνταγογράφηση άλλου φαρμάκου. Εάν συμβεί κατά τη διάρκεια της νοσηλείας σας σε κάποιο Νοσοκομείο, ζητείστε φεύγοντας ενημερωτικό σημείωμα.
• Μην κάνετε μόνοι σας «δοκιμές» π.χ. έχετε αλλεργία σε κάποια τροφή και αφού περάσουν κάποια χρόνια που δεν έχετε καταναλώσει τη συγκεκριμένη τροφή, αποφασίζετε να κάνετε μία «δοκιμή» για να διαπιστώσετε εάν θα σας «πειράξει»
• Εάν εμφανισθεί επεισόδιο συστηματικής αναφυλαξίας εφαρμόστε τις οδηγίες που έδωσε ο γιατρός σας με ψυχραιμία και αναζητείστε ΑΜΕΣΑ Νοσοκομείο ή Κέντρο Υγείας.
• ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΤΕ ΠΟΤΕ ΟΤΙ ΟΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΝΑ ΣΑΣ ΚΑΝΟΥΝ ΓΙΑΤΡΟΥΣ.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΦΥΛΑΞΙΑΣ (ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ)

Πρέπει να ετοιμάσετε ένα μικρό τσαντάκι που να περιέχει τα απαραίτητα φάρμακα, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας. Να το έχετε πάντοτε ΜΑΖΙ ΣΑΣ. Να ελέγχετε την ημερομηνία λήξης των φαρμάκων.

Συνήθως το τσαντάκι πρέπει να περιέχει τα ακόλουθα φάρμακα (Ο ΓΙΑΤΡΟΣ ΣΑΣ ΘΑ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΠΟΣΑ ΚΑΙ ΠΟΙΑ).

Τι να περιέχει το set αντιμετώπισης

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

	Αντιϊσταμινικό σε δισκίο ή καλλίτερα σε υγρή μορφή (σταγόνες ή σιρόπι) για εύκολη λήψη. Τοποθετείστε μία δόση (θα καθορίσει ο γιατρός) σε ένα μικρότερο φιαλίδιο για εύκολη μεταφορά.
	Ένα δισκίο κορτιζόνης
	Μία συσκευή εισπνοών που να περιέχει βραχείας δράσης β2-διεγέρτη (βρογχοδιασταλτικό)
	Συσκευή αυτόματης έγχυσης ΑΔΡΕΝΑΛΙΝΗΣ

ΠΩΣ ΘΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕΤΕ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ

Θα σας δώσει τις λεπτομερείς οδηγίες ο γιατρός σας, διότι η αγωγή πρέπει να εξατομικεύεται.

Επιμέλεια κειμένου:
Δημήτριος Ι. Παπαϊωάννου - Αλλεργιολόγος

top