Μπορεί η σωματική άσκηση να προκαλέσει αλλεργία;

Η σωματική άσκηση σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με ορισμένες αλλεργικές παθήσεις. Το άσθμα μετά από άσκηση, η ρινίτιδα, η χολινεργική κνίδωση και η συστηματική αναφυλαξία μετά από άσκηση είναι τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Τι είναι το άσθμα μετά από άσκηση;

Το άσθμα μετά από άσκηση ΔΕΝ είναι μία ξεχωριστή οντότητα. Υπολογίζεται ότι 40-90% των ασθματικών κυρίως νεαρής ηλικίας εμφανίζουν μετά από έντονη σωματική άσκηση ασθματική κρίση. Λέγοντας έντονη άσκηση εννοείται αυτή που απαιτεί κατανάλωση οξυγόνου από τον οργανισμό σε ποσοστό μεγαλύτερο του 80% από την κατανάλωση σε περίοδο ηρεμίας. Έτσι, έντονη άσκηση για 5-10 λεπτά μπορεί να προκαλέσει στον ασθματικό συμπτωματολογία άσθματος (άσθμα μετά από άσκηση), η οποία παρέρχεται συνήθως σε 20 έως 60 λεπτά. Πρέπει να τονισθεί ότι στην αρχή της άσκησης παρατηρείται παροδική βρογχοδιαστολή, η οποία σε συνδυασμό με ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του άσθματος μετά από άσκηση που ονομάζεται ταχυφυλαξία, χρησιμοποιούνται από τους αθλητίατρους για τη σωστή προετοιμασία των αθλητών που έχουν άσθμα. Ταχυφυλαξία ονομάζεται η αδράνεια(αδυναμία) του οργανισμού για κάποια χρονική περίοδο να απαντήσει σε κάποιο επαναλαμβανόμενο ερέθισμα. Για παράδειγμα, εάν ασκηθεί ένα ερέθισμα στον οργανισμό (π.χ. άσκηση) και προκαλέσει ένα αποτέλεσμα (π.χ. βρογχόσπασμο), υπάρχει μία χρονική περίοδος (ονομάζεται ανερέθιστη περίοδος) κατά την οποία ο οργανισμός ΔΕΝ αντιδρά εάν επαναληφθεί το ερέθισμα. Αυτή είναι η χρησιμότητα της διαδικασίας της προθέρμανσης για τους ασθματικούς αθλητές, αλλά έχει ευρεία εφαρμογή σε όλους τους ασθματικούς.

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το άσθμα μετά από άσκηση;

Είναι πολλοί. Οι σπουδαιότεροι είναι: 1) η σοβαρότητα και ο έλεγχος του άσθματος, 2) Το είδος και η ένταση της άσκησης, 3) Η θερμοκρασία και η υγρασία του περιβάλλοντος χώρου, 4) Ύπαρξη περιβαλλοντικών επιβαρυντικών για το άσθμα παραγόντων (π.χ. αλλεργιογόνα, ατμοσφαιρική ρύπανση, ομίχλη κλπ). Ο ψυχρός και ξηρός αέρας είναι σημαντικοί επιβαρυντικοί παράγοντες. Η βάδιση σε αντίθεση με το τρέξιμο δεν προκαλεί σχεδόν ποτέ άσθμα μετά από άσκηση και το τρέξιμο είναι σαφώς λιγότερο ασθματογόνο το καλοκαίρι από ότι είναι τους χειμερινούς μήνες. Κατά την άσκηση αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των αναπνοών κατά λεπτό (υπεραερισμός των πνευμόνων). Αυτό έχει σαν επακόλουθο την είσοδο στον οργανισμό αυξημένης ποσότητας αλλεργιογόνου. Όταν ασκείται κάποιος ασθματικός σε ανοικτό χώρο την εποχή της μεγάλης ανθοφορίας και είναι αλλεργικός στις γύρεις είναι επόμενο να εμφανίσει ασθματική κρίση και γι' αυτό συνιστάται να ασκείται σε κλειστούς χώρους την εποχή αυτή. Το ίδιο ισχύει και για τις ημέρες με έξαρση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπου καλό είναι η άσκηση να γίνεται σε γυμναστήρια.

Τι πρέπει να κάνει ο αθλούμενος ασθματικός;

Να ακολουθήσει ένα οργανωμένο πρόγραμμα άθλησης και να υπακούει στις οδηγίες των ειδικών. Βασική αρχή είναι η σωστή φαρμακευτική προετοιμασία για τη πρόληψη της ασθματικής κρίσης. Μισή έως μία ώρα λήψη 1 ή 2 εισπνοών βρογχοδιασταλκτικού (β2-διεγέρτη βραχείας δράσεως) ή/και εισπνεόμενου αντιαλλεργικού φαρμάκου (περιέχει χρωμόνες) είναι δυνατόν να αναστείλει την ασθματική κρίση. Βασική σημασία έχει η σωστή ενυδάτωση και η προθέρμανση («ζέσταμα»). Με ελαφρό τρέξιμο για 5-10 λεπτά που αυξάνει κατά 50% το καρδιακό ρυθμό (μπορεί να προκαλέσει ήπιο βρογχόσπασμο) και στη συνέχεια ασκήσεις χαλάρωσης (π.χ. περπάτημα) για άλλα 10-15 λεπτά είναι δυνατόν να εκμεταλλευθούμε την προκαλούμενη ανερέθιστη περίοδο, η οποία όπως αναφέρθηκε είναι χαρακτηριστικό του άσθματος μετά από άσκηση.

Μπορεί ένας ασθματικός να κάνει πρωταθλητισμό;

Κατηγορηματικά ναι και τα παραδείγματα είναι πολλά. Πολλοί αθλητές που κέρδισαν Ολυμπιακά μετάλλια είχαν ενεργό ή στο ιστορικό τους άσθμα. Για παράδειγμα στους Ολυμπιακούς αγώνες του Λος ¶ντζελες το 1984 κατακτήθηκαν 41 μετάλλια (σε σύνολο ήταν 174) από Αμερικανούς αθλητές με άσθμα μετά από την άσκηση. Γνωστά ονόματα σπουδαίων ασθματικών αθλητών είναι οι Danny Manning, Jackie Joyner- Kersee, Bill Koch, Greg Louganis, Nancy Hogshead, Kurt Grote, Tom Dolan, Amy van Dayken και πολλοί άλλοι. Από τη στιγμή που διαπιστωθεί ότι ένας αθλητής πάσχει από άσθμα ή κάποιος γνωστός ασθματικό θέλει να κάνει πρωταθλητισμό, είναι σημαντικό να του δοθεί η ανάλογη φαρμακευτική αγωγή, να ακολουθεί ένα συστηματικό πρόγραμμα προπόνησης και φυσικά οι συνθήκες διατροφής και ζωής του να είναι οι αρμόζουσες.

Πως επιδρά η άσκηση στη ρινίτιδα;

Η άσκηση βελτιώνει την αλλεργική ρινίτιδα, βέβαια με τις προϋποθέσεις να μην συνυπάρχουν οι επιβαρυντικοί παράγοντες που αναφέρονται και στο άσθμα μετά από άσκηση. Μετά από έντονη άσκηση παρατηρείται μία βελτίωση της αλλεργικής ρινίτιδας, κυρίως με μείωση της ρινικής συμφόρησης (μπούκωμα) για 30 έως και 60 λεπτά. Όμως, υπάρχουν και αθλητικές δραστηριότητες που ενδεχομένως να επιβαρύνουν υπάρχουσα ρινίτιδα αλλεργικής ή μη αιτιολογίας. Τέτοιες δραστηριότητες είναι οι καταδύσεις, χειμερινό σκι ή αθλήματα με αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης τραυματισμού στη μύτη (π.χ. πυγμαχία, πάλη, ποδόσφαιρο κλπ). Οι αθλητές των μεγάλων αποστάσεων εμφανίζουν μία μορφή «ρινίτιδας», η οποία στην ουσία επέρχεται λόγω της συμφόρησης των ρινικών αγγείων και γι' αυτό βλέπουμε πολλούς τέτοιους αθλητές να χρησιμοποιούν τα ρινικά βοηθήματα τύπου « Breath Air».

Τι είναι η χολινεργική κνίδωση;

Νέα άτομα και κυρίως έφηβοι εμφανίζουν ένα ψιλό εξάνθημα με έντονο κνησμό κυρίως στο κορμό, αλλά και στα άκρα από τη στιγμή που αυξηθεί η θερμοκρασία του σώματος τους, το οποίο διαρκεί λίγα λεπτά (μέχρι 30' συνήθως) και παρέρχεται. Αυτό μπορεί να συμβεί με την άσκηση, μετά από ζεστό λουτρό, εάν κάθεται εμπρός από πηγή θέρμανσης (π.χ. αναμμένο τζάκι) ή συνηθέστερα εάν είναι υπό κατάσταση stress. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται χολινεργική κνίδωση και ανήκει στις φυσικές κνιδώσεις. Είναι αθώα διότι δεν προκαλεί συστηματική αναφυλαξία και συνήθως δεν απαιτείται καμία αγωγή. Όμως, μερικές φορές προκαλεί έντονη ενόχληση και μπορεί να αποτρέψει το άτομο από ενασχόληση με αθλητικές δραστηριότητες. Για να μην συμβεί αυτό και επειδή ελέγχεται πολύ καλά με αντιϊσταμινικά φάρμακα είναι απαραίτητο να επισκεφθεί το άτομο τουλάχιστον μία φορά τον ειδικό γιατρό (Αλλεργιολόγο ή Δερματολόγο) για να λάβει οδηγίες.

Είναι δυνατόν η άσκηση να προκαλέσει αλλεργικό shock;

Ναι σε σπάνιες περιπτώσεις. Υπάρχει μία κατάσταση που ονομάζεται συστηματική αναφυλαξία μετά από άσκηση, όπου το ρόλο του αλλεργιογόνου παίζει η σωματική άσκηση. Ορισμένα άτομα, συνήθως με αλλεργικό υπόστρωμα, μετά από έντονη σωματική προσπάθεια μπορεί να εκδηλώσουν τυπικά συμπτώματα συστηματικής αναφυλαξίας (αλλεργικού shock). Συνήθως η προκαλούμενη συμπτωματολογία είναι μικρότερης βαρύτητας από αλλεργικό shock άλλης αιτιολογίας. Το περίεργο είναι ότι μερικές φορές η συστηματική αναφυλαξία μετά από άσκηση εμφανίζεται όταν το άτομο έχει καταναλώσει τροφή 1 έως 3 ώρες πριν από την άσκηση, και πολύ σπάνια συνδυάζεται με τη λήψη συγκεκριμένης τροφής. Για το λόγο αυτό απαιτείται περαιτέρω έλεγχος και εκτός από τις οδηγίες αντιμετώπισης του οξέος επεισοδίου συστήνεται πάντοτε στα άτομα αυτά να ασκούνται πάντοτε με άδειο στομάχι.

Η σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να συσχετισθεί με εμφάνιση αλλεργίας;

Η σεξουαλική δραστηριότητα είναι μία μορφή σωματικής άσκησης και με την έννοια αυτή δεν είναι περίεργη η εμφάνιση κάποιας αλλεργικής εκδήλωσης που σχετίζεται με την άσκηση, όπως αυτές που περιγράφηκαν παραπάνω.

Επιμέλεια κειμένου:

Δημήτριος Παπαϊωάννου - Αλλεργιολόγος

top